DIECAST MODELCİLİK

Bir zamanlar koleksiyon denince insanların aklına öncelikle Pul (filateli) ve Para (nümizmatik) koleksiyonları gelirdi.

Zamanla insanlar sadece bu iki nesne ile yetinmeyip, farklı ve çağımızda bol bulunan birtakım eşyaları da toplamaya başladılar. Şapka, telefon kartı, kalem, anahtarlık vs. ya da daha varlıklı bir tabakaya hitap eden ve meşhur sanatkârların ellerinden çıkan yağlı resim tabloları veya gerçek klasik otomobiller.

​Otomobil merakından dolayı yapılan bir hobi daha var ki, buna da “Diecast Model otomobil Koleksiyonculuğu” deniliyor, yani gerçeğine uygun olan ve minyatür otomobillerden oluşan bir koleksiyon.

​Diecast, “Çinko Alüminyum” alaşımından oluşan metalik bir döküm malzemenin adı. Modellerin kaporta aksamında kullanılan bu malzeme, model arabaya gerçekçilik hissi veriyor. Metalin soğukluğu ve ağırlığı, gerçek araçlardaki hissi az da olsa koleksiyonere yaşatmasına neden oluyor.

​Diecast’in tarihi, yaklaşık olarak 60 yıllık bir sürece dayanıyor. Ancak son 20 yıldır dünyada ve son 10 yıldır da Türkiye’de daha da popüler hale geldi. İnternetin yaygınlaşması, bu hobinin yaygınlaşmasının en büyük etkeni oldu. Çünkü insanlar dünyada hangi markaların modellerinin üretildiğini ve üreticilerin kimler olduğunu hızlı ve doğru bir şekilde öğrenme şansına sahip oluyorlar.

​Türkiye’de sınırlı bir kitle tarafından yapılan bu hobi, zamanımıza kadar bazı nedenlerden dolayı tabiri caiz ise “gizli” yapılıyordu. Nedenlerine gelince; toplum tarafından “oyuncak” gözüyle bakılan model otomobillerin koleksiyonunu yapanlara çocuk gözüyle bakılması ve masraflı bir hobi olduğu için müsriflik damgası yeme korkusu gibi psikolojik nedenler.

Ancak son zamanlarda hem medyada hem de mağazalarda bu modellerin yer almaya başlamasıyla, bu hobi dalına artan merak sayesinde oyuncak toplama ve israf gibi yaftalamalar yavaşça kaybolmaya başladı. Ayrıca bu hobiye artan ilgiden dolayı bu modellere ödenen paralar artık insanın gözüne de fazla gözükmüyor. Tüm bu önyargılar aslında Türkiye’deki oyuncak sektörünün de ne durumda olduğunu da ortaya koymakta. İnsanlarımız zaten lüks oyuncağa karşı ön yargılı olduklarından, Diecast modelleri de haksız olarak oyuncak sınıfında değerlendiriyorlar.

​Bu hobi, özellikle belirli düzeyde maddi imkânlara sahip olan insanlara hitap etmekte çünkü maddiyata dayalı bir meşgaledir. İyi bir Diecast modelin fiyatı ortalama 100 dolar civarında. Ancak genelleme yapacak olursak, Diecast modellerin fiyat aralıkları, kalite ve ölçeklerine göre 20 dolar ile 5000 dolar arasında değişmektedir. Popüler olan modellerin fiyat aralığı ise 70 -300 dolar arası.

Diecast modellerin ana kriterlerinden ilki, belli bir “ölçek sistematiğine” tabi olmaları. Yani gerçek araçların ebatlarına sadık kalınarak, belli bir oranda küçültülmeleri, rastgele değil, belli bir oran dâhilinde olmalarıdır. En popüler ölçekler: 1/72, 1/43, 1/24, 1/18, 1/12 ölçeklerdir. Mesela 1/18 ölçek demek, orijinal aracın 18 kat küçültülmüş hali demektir. Bir “Mercedes CL63” 5065 mm ise; 5065/18 = 281 mm, yani 28,1 cm gibi bir uzunluk çıkar.

Yani sonuç olarak her 1/18 ölçekli model, aynı uzunlukta olmaz, bilakis orijinal aracın ebatlarına sadık kalınarak ölçeklenip üretilir. Modellerdeki bir diğer kıstas, malzeme kalitesi ve detay derinliğidir. Detayın çok yoğun oluşu, onun çok değerli bir model olduğunu her zaman göstermez. Çünkü eğer kullanılan malzeme kalitesi düşük ise, modelin kıymetini düşürür. Ayrıca bir modelin ölçeğinin büyük olması, onun parasal anlamda yüksek fiyatlı olacağı anlamına da gelmeyebilir. Çünkü daha küçük ölçekli olup, son derece detaylı ve kaliteli malzeme kullanılmış olan bir model, daha büyük olan ama daha az detaylı bir modelden daha kıymetlidir. Ayrıca ölçek küçüldükçe detay uygulaması da zorlaşacağı için, modelin fiyatı ve kıymeti artar. Çünkü işçilik zorlaşmaktadır.

Bir modelin değerini belirleyen temel kriterleri özetleyecek olursak; kaliteli ve detaylı olması, aynı zamanda az bulunur olması (sınırlı sayıda üretilmesi, anlamlı gün anısına üretilmesi vb.)

Türkiye’de Diecast modelcilik son zamanlarda epey popülarite kazanmış, otomobil merakı olan her yaştan insanların ilgi alanlarından birisi haline gelmiştir. Başta büyük kentler olmak üzere, modelcilerin bir araya gelerek modellerinin kritiğini yaptıkları ve çeşitli paylaşımlarda bulundukları toplantıları yapma ihtiyacı doğmaya başlamıştır. Bu nedenle belli zamanlarda modelciler bir araya gelip, eğer halka açık yerlerdeyseler çevredeki meraklı ve belki de alaycı bakışlara aldırmadan, modellerini arkadaşlarıyla paylaşmanın zevkini çıkartmakta, internet sitelerinde özellikle forumlarda modellerinin paylaşımlarını yapmakta, fotoğraflar ile bu hobinin keyfini çıkartmaktadırlar.

Bu nedenle belli zamanlarda modelciler bir araya gelip, eğer halka açık yerlerde iseler çevredeki meraklı ve belide alaycı bakışla hobinin keyfini çıkartmaktadırlar.

Bu hobi, aynı zamanda insanın görsel zevkine de hitap ettiği için modelciler, modellerinin iç ya da dış alanlarda fotoğraflarını çekerek aynı zamanda fotoğrafçılık yeteneklerini de geliştirmektedirler ve böylece fotoğrafçılık hobisini de uygulamaktadırlar.

Tabi ki her koleksiyon dalında olduğu gibi, bu koleksiyonculuğunda bir profesyonel tarafı vardır. Az sayıda üretilen, belirli gün veya da kutlamalara özel, sınırlı sayıda üretilen modellerin takibini ve koleksiyonlarını yapıp, bunların uluslararası değerlendirmesini yaparak, bir nevi “Diecast Borsası” oluşturan koleksiyonerler de rastlanmaktadır. İnternette bunlarla ilgili birçok site bulabilirsiniz. Ancak şunu unutmamak gerekir: Bu hobi, insanın iç dünyasına hitap etmektedir. Genel olarak bir kişi bu hobinin tadını amatör ruh ile yaptığında çıkarır. Çünkü bu koleksiyon ile, günün stres ve yorgunluğunu atmak için, odasına ya da modellerinin olduğu yere çekilip modellerinin tozunu alabilir, yerlerini değiştirip başka bir sıra düzenine koyabilir, detaylarına tekrar göz atıp, ilerde koleksiyonuna katacağı yeni çıkan modelleri hayal ederek geçirir, ya da sevdiği araçların yakın vadede üretilmesini umut ederek stres atabilir. Tüm bu duygu ve meşgaleler, bu hobinin olmazsa olmazıdır ve hemen hemen tüm koleksiyonerlerin ortak duygularını ifade eder.